कर्करोगाची कारणे
तंबाखूचा वापर: धूम्रपान आणि तंबाखू चघळण्यासह तंबाखूजन्य पदार्थांचा वापर फुफ्फुस, घसा, तोंड आणि मूत्राशयाच्या कर्करोगासह विविध प्रकारच्या कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढवतो.
अतिनील किरणोत्सर्गाचे प्रदर्शन: सूर्यप्रकाश किंवा टॅनिंग बेडमधून येणाऱ्या अल्ट्राव्हायोलेट (UV) किरणोत्सर्गाच्या दीर्घकाळ संपर्कात राहिल्याने त्वचेचा कर्करोग होऊ शकतो, ज्यामध्ये मेलेनोमा, बेसल सेल कार्सिनोमा आणि स्क्वॅमस सेल कार्सिनोमा यांचा समावेश आहे.
आहारातील घटक: प्रक्रिया केलेले अन्न, लाल मांस आणि फळे आणि भाज्यांचे प्रमाण कमी असलेले आहार कर्करोगाच्या वाढीव जोखमीशी संबंधित आहे. याव्यतिरिक्त, जास्त प्रमाणात मद्यपान हे यकृत, स्तन आणि अन्ननलिका कर्करोगासह काही प्रकारच्या कर्करोगाशी जोडलेले आहे.
लठ्ठपणा: जास्त वजन किंवा लठ्ठपणामुळे स्तन, कोलन, मूत्रपिंड आणि स्वादुपिंडाच्या कर्करोगासह अनेक प्रकारचे कर्करोग होण्याचा धोका वाढतो.
पर्यावरणाचे घटक: एस्बेस्टोस, बेंझिन आणि काही कीटकनाशकांसारख्या पर्यावरणीय प्रदूषकांच्या संपर्कात आल्याने कर्करोग होण्याचा धोका वाढू शकतो.
अनुवांशिक घटक: अनुवांशिक उत्परिवर्तनांमुळे व्यक्तींना स्तन, गर्भाशय आणि कोलोरेक्टल कर्करोग यासारख्या विशिष्ट प्रकारच्या कर्करोगाची शक्यता असते.
व्हायरल इन्फेक्शन्स: काही विषाणू, जसे की मानवी पॅपिलोमाव्हायरस (HPV), हिपॅटायटीस बी विषाणू (HBV), आणि हिपॅटायटीस सी विषाणू (HCV), गर्भाशयाच्या ग्रीवेचा कर्करोग, यकृत आणि पोटाच्या कर्करोगासह कर्करोग होण्याच्या वाढीव जोखमीशी जोडलेले आहेत.
रेडिएशन एक्सपोजर: कर्करोगाच्या उपचारांसाठी वैद्यकीय इमेजिंग प्रक्रिया (एक्स-रे, सीटी स्कॅन) आणि रेडिएशन थेरपी यासारख्या स्रोतांमधून आयनीकरण किरणोत्सर्गाच्या संपर्कात आल्याने कर्करोग होण्याचा धोका वाढू शकतो.
हार्मोनल घटक: हार्मोनल असंतुलन किंवा इस्ट्रोजेन आणि टेस्टोस्टेरॉन सारख्या हार्मोन्सच्या दीर्घकाळ संपर्कामुळे स्तन आणि प्रोस्टेट कर्करोगासह काही प्रकारच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो.
तीव्र दाह: दाहक आतड्यांचा आजार (IBD) किंवा जुनाट संसर्ग यांसारख्या परिस्थितींमुळे होणारी दीर्घकालीन जळजळ प्रभावित ऊतींमध्ये कर्करोगाचा धोका वाढवू शकते.
स्तनाचा कर्करोग हा एक घातक ट्यूमर आहे जो स्तनाच्या पेशींमध्ये तयार होतो. जेव्हा स्तनातील असामान्य पेशी नियंत्रणाबाहेर जातात, सामान्यतः एक गाठ किंवा वस्तुमान तयार होते तेव्हा हा कर्करोग होतो. उपचार न केल्यास स्तनाचा कर्करोग जवळच्या लिम्फ नोड्समध्ये आणि अखेर शरीराच्या इतर भागात पसरू शकतो.
लक्षणे:
स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान करण्यासाठी बहुतेकदा मॅमोग्राम आणि अल्ट्रासाऊंड सारख्या इमेजिंग चाचण्या आणि बायोप्सीद्वारे ऊतींचे नमुने यांचा समावेश असतो. निदान झाल्यानंतर, कर्करोगाच्या प्रकार आणि टप्प्यानुसार, उपचारांमध्ये ट्यूमर काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रिया (लम्पेक्टॉमी किंवा मास्टेक्टॉमी), केमोथेरपी, रेडिएशन थेरपी, हार्मोन थेरपी किंवा लक्ष्यित थेरपी यांचा समावेश असू शकतो. प्रत्येक व्यक्तीच्या गरजेनुसार उपचार योजना तयार करण्यासाठी ऑन्कोलॉजिस्ट, सर्जन, रेडिओलॉजिस्ट आणि इतर तज्ञांचा समावेश असलेला बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोन वापरला जातो. लवकर निदान आणि उपचारातील प्रगतीमुळे अनेक स्तनाच्या कर्करोगाच्या रुग्णांच्या रोगनिदानात लक्षणीय सुधारणा झाली आहे.
फुफ्फुसातील असामान्य पेशी अनियंत्रितपणे वाढतात तेव्हा फुफ्फुसाचा कर्करोग होतो, ज्यामुळे एक घातक ट्यूमर तयार होतो. हे सामान्यतः धूम्रपानाशी संबंधित आहे परंतु धूम्रपान न करणाऱ्यांमध्ये देखील दुसऱ्या हाताच्या धुराच्या संपर्कात येणे, पर्यावरणीय प्रदूषक किंवा अनुवांशिक पूर्वस्थिती यासारख्या घटकांमुळे होऊ शकते.
लक्षणे:
फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचे निदान करण्यासाठी छातीचा एक्स-रे किंवा सीटी स्कॅन सारख्या इमेजिंग चाचण्यांचा समावेश असतो, तसेच बायोप्सी किंवा ब्रॉन्कोस्कोपी सारख्या पद्धतींद्वारे ऊतींचे नमुने घेतले जातात. उपचार पर्याय कर्करोगाचा प्रकार आणि टप्पा यासारख्या घटकांवर अवलंबून असतात आणि त्यात शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी, रेडिएशन थेरपी, लक्ष्यित थेरपी किंवा इम्युनोथेरपीचा समावेश असू शकतो. प्रत्येक रुग्णाच्या गरजांनुसार तयार केलेली प्रभावी उपचार योजना विकसित करण्यासाठी ऑन्कोलॉजिस्ट, पल्मोनोलॉजिस्ट, रेडिओलॉजिस्ट आणि इतर तज्ञांचा समावेश असलेला बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोन महत्त्वाचा आहे. स्क्रीनिंग प्रोग्रामद्वारे लवकर निदान आणि उपचारांमधील प्रगतीमुळे फुफ्फुसाच्या कर्करोगाच्या रुग्णांसाठी जगण्याचे प्रमाण सुधारण्याचे आशादायक परिणाम दिसून आले आहेत.
पुर: स्थ कर्करोग हा पुर: स्थ ग्रंथीमध्ये विकसित होतो, पुरुषांमध्ये अक्रोडाच्या आकाराची एक लहान ग्रंथी जी सेमिनल फ्लुइड तयार करते. ती सामान्यतः हळूहळू वाढते आणि सुरुवातीला ती प्रोस्टेट ग्रंथीपुरती मर्यादित राहू शकते, परंतु उपचार न केल्यास ती शरीराच्या इतर भागात देखील पसरू शकते.
लक्षणः
प्रोस्टेट कर्करोगाच्या निदानामध्ये बहुतेकदा डिजिटल रेक्टल तपासणी (DRE), प्रोस्टेट-स्पेसिफिक अँटीजेन (PSA) रक्त चाचणी आणि अल्ट्रासाऊंड किंवा MRI सारख्या इमेजिंग चाचण्यांचा समावेश असतो. निदानाची पुष्टी करण्यासाठी सहसा बायोप्सी केली जाते. प्रोस्टेट कर्करोगाच्या उपचार पर्यायांमध्ये सक्रिय देखरेख (सतर्क राहण्याची वाट पाहणे), शस्त्रक्रिया (प्रोस्टेटेक्टॉमी), रेडिएशन थेरपी, हार्मोन थेरपी, केमोथेरपी किंवा इम्युनोथेरपी सारख्या नवीन उपचारांचा समावेश आहे. उपचारांची निवड कर्करोगाच्या टप्प्यावर आणि आक्रमकतेसारख्या घटकांवर तसेच रुग्णाच्या एकूण आरोग्यावर आणि पसंतींवर अवलंबून असते. प्रोस्टेट कर्करोगाचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी आणि जीवनाच्या गुणवत्तेवर त्याचा परिणाम कमी करण्यासाठी बारकाईने देखरेख आणि नियमित पाठपुरावा आवश्यक आहे.
कोलोरेक्टल कर्करोग, ज्याला आतड्यांचा कर्करोग देखील म्हणतात, कोलन किंवा गुदाशयात विकसित होतो, जे अन्न प्रक्रिया करण्यासाठी आणि कचरा काढून टाकण्यासाठी जबाबदार असलेल्या पचनसंस्थेचे भाग आहेत. हे सामान्यतः पॉलीप म्हणून सुरू होते, कोलन किंवा गुदाशयाच्या आतील अस्तरावर एक लहान वाढ, जी उपचार न केल्यास कालांतराने हळूहळू कर्करोगात बदलू शकते.
लक्षणे:
कोलोरेक्टल कर्करोगाच्या निदानामध्ये बहुतेकदा कोलोनोस्कोपी, सिग्मोइडोस्कोपी किंवा स्टूल चाचण्यांसारख्या स्क्रीनिंग चाचण्यांचा समावेश असतो ज्यामुळे कर्करोगाची असामान्यता किंवा चिन्हे शोधता येतात. जर संशयास्पद क्षेत्रे आढळली तर निदानाची पुष्टी करण्यासाठी आणि कर्करोगाचा टप्पा निश्चित करण्यासाठी बायोप्सी किंवा इमेजिंग चाचण्या जसे की सीटी स्कॅन किंवा एमआरआयद्वारे पुढील मूल्यांकन केले जाऊ शकते. कोलोरेक्टल कर्करोगासाठी उपचार पर्याय ट्यूमरची अवस्था, स्थान आणि आक्रमकता तसेच रुग्णाच्या एकूण आरोग्य आणि प्राधान्यांसारख्या घटकांवर अवलंबून असतात. उपचारांमध्ये ट्यूमर काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी, रेडिएशन थेरपी, लक्ष्यित थेरपी किंवा इम्युनोथेरपी यांचा समावेश असू शकतो. वैयक्तिकृत उपचार योजना विकसित करण्यासाठी आणि कोलोरेक्टल कर्करोगाच्या रुग्णांसाठी व्यापक काळजी प्रदान करण्यासाठी गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट, ऑन्कोलॉजिस्ट, सर्जन आणि इतर तज्ञांमधील बहुविद्याशाखीय सहकार्य महत्त्वपूर्ण आहे. स्क्रीनिंगद्वारे लवकर ओळख आणि उपचारांमधील प्रगतीमुळे कोलोरेक्टल कर्करोगाचे निदान झालेल्या व्यक्तींसाठी जगण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या सुधारले आहे.
त्वचेचा कर्करोग तेव्हा होतो जेव्हा त्वचेतील असामान्य पेशी अनियंत्रितपणे वाढतात आणि घातक ट्यूमर तयार होतात. हे प्रामुख्याने सूर्यप्रकाशातील अल्ट्राव्हायोलेट (UV) किरणोत्सर्गाच्या संपर्कात आल्याने किंवा टॅनिंग बेडमुळे होते, ज्यामुळे त्वचेच्या पेशींमधील DNA खराब होते. बेसल सेल कार्सिनोमा, स्क्वॅमस सेल कार्सिनोमा आणि मेलेनोमा यासह त्वचेच्या कर्करोगाचे अनेक प्रकार आहेत, ज्यामध्ये मेलेनोमा हा सर्वात आक्रमक प्रकार आहे.
लक्षणे:
त्वचेच्या कर्करोगाचे निदान करण्यासाठी सामान्यतः त्वचारोगतज्ज्ञांकडून त्वचेची दृश्य तपासणी केली जाते आणि त्यानंतर निदानाची पुष्टी करण्यासाठी बायोप्सी केली जाते. त्वचेच्या कर्करोगाचा प्रकार, टप्पा आणि स्थान यावर अवलंबून उपचार पर्याय बदलतात परंतु त्यात ट्यूमरचे शस्त्रक्रियेने काढून टाकणे, स्थानिक औषधे, क्रायोथेरपी (फ्रीझिंग), रेडिएशन थेरपी, केमोथेरपी किंवा इम्युनोथेरपी यांचा समावेश असू शकतो. त्वचेच्या कर्करोगाचा प्रसार रोखण्यासाठी आणि परिणाम सुधारण्यासाठी लवकर निदान आणि उपचार आवश्यक आहेत. त्वचेच्या कर्करोगाचे लवकर निदान आणि त्वरित उपचारांसाठी त्वचेची नियमित स्व-तपासणी आणि त्वचारोगतज्ज्ञांकडून वार्षिक त्वचेची तपासणी करण्याची शिफारस केली जाते. याव्यतिरिक्त, सनस्क्रीन घालणे, संरक्षक कपडे घालणे आणि दीर्घकाळ सूर्यप्रकाश टाळणे यासारखे सूर्य संरक्षण उपाय त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यास मदत करू शकतात.
शस्त्रक्रिया: शस्त्रक्रियेमध्ये कर्करोगाचा ट्यूमर आणि जवळील ऊती शारीरिकरित्या काढून टाकल्या जातात. जेव्हा ट्यूमर स्थानिकीकृत असतो आणि शरीराच्या इतर भागात पसरलेला नसतो तेव्हा बहुतेकदा याचा वापर केला जातो.
केमोथेरपी: केमोथेरपीमध्ये कर्करोगाच्या पेशी मारण्यासाठी किंवा त्यांची वाढ आणि विभाजन थांबवण्यासाठी औषधे वापरली जातात. ती तोंडावाटे किंवा अंतःशिरा इंज्युजनद्वारे दिली जाऊ शकते आणि बहुतेकदा पसरलेल्या कर्करोगावर किंवा शस्त्रक्रिया शक्य नसताना उपचार करण्यासाठी वापरली जाते.
रेडिएशन थेरपी: रेडिएशन थेरपीमध्ये कर्करोगाच्या पेशी मारण्यासाठी किंवा ट्यूमर कमी करण्यासाठी उच्च-ऊर्जा किरणोत्सर्गाचा वापर केला जातो. ते मशीन वापरून बाहेरून किंवा कर्करोगाच्या जागेजवळ किरणोत्सर्गी पदार्थ ठेवून आतमध्ये पोहोचवता येते.
immunotherapy: इम्युनोथेरपी शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीला कर्करोगाशी लढण्यास मदत करते. यामध्ये रोगप्रतिकारक शक्तीला अधिक कठोर किंवा हुशार काम करण्यास उत्तेजन देणे समाविष्ट असू शकते किंवा कर्करोगाच्या पेशींना लक्ष्य करण्यासाठी रोगप्रतिकारक प्रणालीच्या प्रथिनांच्या मानवनिर्मित आवृत्त्यांचा वापर करणे समाविष्ट असू शकते.
लक्ष्यित थेरपीः लक्ष्यित थेरपीमध्ये विशिष्ट कर्करोगाच्या पेशी ओळखण्यासाठी आणि त्यांच्यावर हल्ला करण्यासाठी औषधे किंवा इतर पदार्थांचा वापर केला जातो आणि त्याचबरोबर सामान्य पेशींना कमी नुकसान होते. हे कर्करोगाच्या वाढीस आणि प्रसारास कारणीभूत असलेल्या पेशींमधील बदलांना लक्ष्य करून कार्य करते.
संप्रेरक थेरपी: हार्मोन थेरपीचा वापर हार्मोन-संवेदनशील कर्करोगांवर उपचार करण्यासाठी केला जातो, जसे की स्तन आणि प्रोस्टेट कर्करोग. ते शरीरातील विशिष्ट हार्मोन्सचे उत्पादन रोखून किंवा शरीरात हार्मोन्स कसे वागतात यामध्ये हस्तक्षेप करून कार्य करते.
स्टेम सेल ट्रान्सप्लंट: स्टेम सेल प्रत्यारोपण, ज्याला अस्थिमज्जा प्रत्यारोपण असेही म्हणतात, त्यात आजारी अस्थिमज्जा निरोगी स्टेम पेशींनी बदलणे समाविष्ट असते. हे बहुतेकदा रक्त किंवा रोगप्रतिकारक प्रणालीच्या कर्करोगांवर उपचार करण्यासाठी वापरले जाते, जसे की ल्युकेमिया आणि लिम्फोमा.
अचूक औषध: प्रिसिजन मेडिसिनमध्ये एखाद्या व्यक्तीच्या जीन्स, प्रथिने आणि वातावरणाबद्दल माहिती वापरणे समाविष्ट आहे जेणेकरून कर्करोगाचा उपचार त्यांच्या वैयक्तिक वैशिष्ट्यांनुसार तयार केला जाऊ शकेल. हा दृष्टिकोन डॉक्टरांना अशा उपचारांची निवड करण्यास मदत करू शकतो जे प्रभावी होण्याची शक्यता जास्त असते आणि दुष्परिणामांचा धोका कमी करतात.
कर्करोग हा शरीरातील असामान्य पेशींच्या अनियंत्रित वाढी आणि प्रसारामुळे होणारा आजारांचा समूह आहे. या पेशी जवळच्या ऊती आणि अवयवांवर आक्रमण करू शकतात आणि रक्तप्रवाह आणि लसीका प्रणालीद्वारे शरीराच्या इतर भागात देखील पसरू शकतात.
कर्करोग विविध कारणांमुळे होऊ शकतो, ज्यामध्ये अनुवांशिक उत्परिवर्तन, पर्यावरणीय घटक (जसे की तंबाखूचा धूर किंवा अल्ट्राव्हायोलेट किरणोत्सर्ग यांसारख्या कर्करोगजन्य घटकांचा संपर्क), जीवनशैली घटक (जसे की आहार आणि शारीरिक हालचाली) आणि काही संसर्ग यांचा समावेश आहे.
कर्करोगाच्या काही सामान्य प्रकारांमध्ये स्तनाचा कर्करोग, फुफ्फुसाचा कर्करोग, प्रोस्टेट कर्करोग, कोलोरेक्टल कर्करोग, त्वचेचा कर्करोग (जसे की मेलेनोमा) आणि ल्युकेमिया यांचा समावेश आहे. तथापि, कर्करोगाचे अनेक प्रकार आहेत, प्रत्येकाची स्वतःची वैशिष्ट्ये आणि उपचार पर्याय आहेत.
कर्करोगाचे निदान अनेकदा शारीरिक तपासणी, इमेजिंग चाचण्या (जसे की एक्स-रे, सीटी स्कॅन आणि एमआरआय), प्रयोगशाळेतील चाचण्या (जसे की रक्त चाचण्या आणि बायोप्सी), आणि स्क्रीनिंग चाचण्या (जसे की मॅमोग्राम आणि कोलोनोस्कोपी) यासारख्या अनेक पद्धतींच्या संयोजनाद्वारे केले जाते.
कर्करोगावरील उपचार हा रोगाच्या प्रकारावर आणि टप्प्यावर तसेच रुग्णाच्या एकूण आरोग्यावर आणि आवडीनिवडींवर अवलंबून असतो. सामान्य उपचार पर्यायांमध्ये शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी, रेडिएशन थेरपी, टार्गेटेड थेरपी, इम्युनोथेरपी, हार्मोन थेरपी आणि स्टेम सेल प्रत्यारोपण यांचा समावेश होतो.
कर्करोगाच्या उपचारांमुळे अनेक दुष्परिणाम होऊ शकतात, जे उपचाराच्या प्रकारानुसार आणि रुग्णाच्या वैयक्तिक वैशिष्ट्यांनुसार बदलू शकतात. सामान्य दुष्परिणामांमध्ये थकवा, मळमळ आणि उलट्या, केस गळणे, भूकेत बदल, वेदना आणि भावनिक त्रास यांचा समावेश असू शकतो. तथापि, सहाय्यक काळजी आणि औषधांनी अनेक दुष्परिणामांचे व्यवस्थापन केले जाऊ शकते.
सर्व कर्करोग रोखता येत नसले तरी, तुमचा धोका कमी करण्यासाठी तुम्ही काही पावले उचलू शकता, जसे की तंबाखू टाळणे, मद्यपान मर्यादित करणे, निरोगी वजन राखणे, फळे आणि भाज्यांनी समृद्ध संतुलित आहार घेणे, नियमित व्यायाम करणे, सूर्यापासून स्वतःचे संरक्षण करणे, कर्करोगास कारणीभूत असलेल्या संसर्गांपासून लसीकरण करणे आणि कर्करोग तपासणी कार्यक्रमांमध्ये भाग घेणे.
कधीही, कुठेही कॉन्टिनेन्टल हॉस्पिटल्सशी जोडलेले रहा.
आता अॅप डाउनलोड करा
जलद, स्मार्ट, कागदविरहित आरोग्यसेवेसाठी