व्हर्टिगोची कारणे
चक्कर येणे विविध कारणांमुळे होऊ शकते, ज्यात हे समाविष्ट आहे:
सौम्य पॅरोक्सिस्मल पोझिशनल व्हर्टिगो (BPPV): हे चक्कर येण्याचे सर्वात सामान्य कारणांपैकी एक आहे. जेव्हा आतील कानातील लहान कॅल्शियम कण बाहेर पडतात आणि आतील कानाच्या संतुलन सेन्सर्सना चुकीच्या पद्धतीने उत्तेजित करतात तेव्हा असे होते, ज्यामुळे डोक्याच्या स्थितीत बदल झाल्यामुळे चक्कर येण्याचे काही क्षण होतात.
वेस्टिब्युलर न्यूरिटिस: या स्थितीत वेस्टिब्युलर नर्व्हची जळजळ होते, जी आतील कान मेंदूशी जोडते आणि संतुलन नियंत्रित करण्यास मदत करते. यामुळे अनेकदा अचानक, तीव्र चक्कर येते जी काही दिवसांपासून आठवडे टिकू शकते आणि सहसा मळमळ, उलट्या आणि चालण्यास त्रास होतो.
मेनिएर रोग: या स्थितीत आतील कानात द्रव साचतो, ज्यामुळे चक्कर येणे, श्रवणशक्ती कमी होणे, टिनिटस (कानात आवाज येणे) आणि प्रभावित कानात पोट भरल्यासारखे वाटणे असे प्रकार होतात. मेनियर रोगाचे कारण पूर्णपणे समजलेले नाही.
चक्रव्यूहाचा दाह: ही आतील कानाची जळजळ आहे, जी सहसा विषाणूजन्य संसर्गामुळे होते. यामुळे चक्कर येणे, श्रवणशक्ती कमी होणे आणि कानात आवाज येणे होऊ शकते.
मायग्रेनशी संबंधित चक्कर येणे: काही लोकांना मायग्रेनचे लक्षण म्हणून चक्कर येणे जाणवते. या प्रकारच्या चक्कर येणेमध्ये अनेकदा डोकेदुखी, प्रकाश संवेदनशीलता आणि दृश्यमान अडथळे येतात.
डोक्याला दुखापत: डोक्याला झालेली दुखापत, जसे की आघात, आतील कानाला किंवा मेंदूतील संतुलन केंद्रांना नुकसान पोहोचवू शकते, ज्यामुळे चक्कर येते.
मध्यवर्ती व्हर्टिगो हा मध्यवर्ती मज्जासंस्थेतील व्यत्ययांमुळे उद्भवतो, विशेषत: मेंदूच्या स्टेम किंवा सेरेबेलममध्ये, आतील कानातील समस्यांमुळे उद्भवत नाही. पेरिफेरल व्हर्टिगोच्या विपरीत, जो बहुतेकदा वेस्टिब्युलर सिस्टमच्या समस्यांशी संबंधित असतो, मध्यवर्ती व्हर्टिगो मायग्रेन, स्ट्रोक, मल्टिपल स्क्लेरोसिस किंवा ब्रेन ट्यूमरसारख्या परिस्थितींमुळे उद्भवू शकतो. लक्षणांमध्ये हे समाविष्ट असू शकते:
मध्यवर्ती चक्कर येण्याचे निदान करण्यासाठी एक व्यापक न्यूरोलॉजिकल तपासणीचा समावेश असतो, ज्यामध्ये क्रॅनियल नर्व्ह फंक्शन, समन्वय आणि रिफ्लेक्सेसचे मूल्यांकन करण्यासाठी चाचण्यांचा समावेश असू शकतो. मेंदूचे दृश्यमान करण्यासाठी आणि कोणत्याही संरचनात्मक विकृती ओळखण्यासाठी एमआरआय किंवा सीटी स्कॅनसारखे इमेजिंग अभ्यास अनेकदा केले जातात. उपचार मूळ कारण व्यवस्थापित करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात, ज्यामध्ये अँटी-मायग्रेन औषधे, स्ट्रोकसाठी रक्त पातळ करणारे, मल्टीपल स्क्लेरोसिससाठी इम्युनोसप्रेसंट किंवा ट्यूमरसाठी शस्त्रक्रिया हस्तक्षेप यासारख्या औषधे समाविष्ट असू शकतात. याव्यतिरिक्त, संतुलन सुधारण्यासाठी आणि चक्कर येणे किंवा चक्कर येणेची लक्षणे कमी करण्यासाठी वेस्टिब्युलर पुनर्वसन थेरपीची शिफारस केली जाऊ शकते. उपचार योजना व्यक्तीच्या विशिष्ट स्थितीनुसार तयार केल्या जातात आणि न्यूरोलॉजिस्ट, ऑटोलॅरिन्गोलॉजिस्ट आणि इतर तज्ञांचा समावेश असलेल्या बहु-विद्याशाखीय दृष्टिकोनाची आवश्यकता असू शकते.
वेस्टिब्युलर रिहॅबिलिटेशन थेरपी (VRT): व्हीआरटी ही एक प्रकारची शारीरिक थेरपी आहे जी संतुलन सुधारण्यासाठी आणि चक्कर येणे कमी करण्यासाठी व्यायामांवर लक्ष केंद्रित करते. या व्यायामांमध्ये सामान्यत: डोके आणि डोळ्यांच्या हालचालींचा समावेश असतो जो वेस्टिब्युलर सिस्टमला हालचाल करण्यास सवय करण्यासाठी आणि संतुलनातील तूट भरपाई वाढविण्यासाठी डिझाइन केलेले असतात.
कॅनालिथ रिपॉझिशनिंग मॅन्युव्हर्स: सौम्य पॅरोक्सिस्मल पोझिशनल व्हर्टिगो (BPPV) साठी, आतील कानात विस्थापित कॅल्शियम क्रिस्टल्सची पुनर्स्थापना करण्यासाठी, व्हर्टिगोची लक्षणे कमी करण्यासाठी, एपली मॅन्युव्हर, सेमोंट मॅन्युव्हर किंवा ब्रँड्ट-डॅरॉफ व्यायाम यासारख्या विशिष्ट मॅन्युव्हर केल्या जाऊ शकतात.
औषधे: चक्कर येण्याच्या कारणावर अवलंबून, लक्षणे कमी करण्यासाठी औषधे लिहून दिली जाऊ शकतात. मेक्लिझिन किंवा डायमेनहायड्रिनेट सारखी अँटीमेटिक्स चक्कर येण्याशी संबंधित मळमळ आणि उलट्या कमी करण्यास मदत करू शकतात. वेस्टिब्युलर मायग्रेनच्या बाबतीत, बीटा-ब्लॉकर्स किंवा कॅल्शियम चॅनेल ब्लॉकर्स सारखी मायग्रेन रोखण्यासाठी वापरली जाणारी औषधे लिहून दिली जाऊ शकतात.
अंतर्निहित परिस्थितींचा उपचार: जर चक्कर येणे हे मेनियर रोग, वेस्टिब्युलर न्यूरायटिस किंवा वेस्टिब्युलर श्वानोमा सारख्या अंतर्निहित स्थितीमुळे दुय्यम असेल, तर उपचार त्या स्थितीचे व्यवस्थापन करण्यावर केंद्रित असेल. यामध्ये विशिष्ट निदानावर अवलंबून आहारातील बदल, लघवीचे प्रमाण वाढवणारा पदार्थ, कॉर्टिकोस्टिरॉईड्स, अँटीव्हायरल औषधे किंवा शस्त्रक्रिया हस्तक्षेप यांचा समावेश असू शकतो.
जीवनशैलीत बदल: जीवनशैलीतील काही बदलांमुळे चक्कर येण्याची लक्षणे व्यवस्थापित करण्यास मदत होऊ शकते. यामध्ये कॅफिन, अल्कोहोल आणि तंबाखू यांसारख्या ट्रिगर्स टाळणे, हायड्रेशन राखणे, पुरेशी झोप घेणे आणि तणाव कमी करण्याच्या पद्धतींचा सराव करणे समाविष्ट आहे.
शस्त्रक्रिया: क्वचित प्रसंगी जिथे चक्कर येणे तीव्र असते आणि इतर उपचारांना प्रतिसाद देत नाही, तिथे वेस्टिब्युलर नर्व्ह सेक्शन, लॅबिरिंथेक्टॉमी किंवा एंडोलिम्फॅटिक सॅक डीकंप्रेशन सारख्या शस्त्रक्रियांचा विचार केला जाऊ शकतो.
चक्कर येणे हा एक प्रकारचा चक्कर आहे ज्यामध्ये तुम्हाला असे वाटते की तुम्ही किंवा तुमच्या आजूबाजूला काहीही हालचाल नसतानाही तुम्ही फिरत आहात किंवा हालचाल करत आहात.
व्हर्टिगो विविध कारणांमुळे होऊ शकतो, ज्यामध्ये आतील कानाच्या समस्या (जसे की सौम्य पॅरोक्सिस्मल पोझिशनल व्हर्टिगो किंवा वेस्टिब्युलर न्यूरिटिस), मेनियर रोग, मायग्रेन, डोक्याला दुखापत आणि काही औषधे यांचा समावेश आहे.
निदानामध्ये बहुतेकदा वैद्यकीय इतिहास पुनरावलोकन, शारीरिक तपासणी (संतुलन आणि डोळ्यांच्या हालचालींच्या चाचण्यांसह) आणि कधीकधी इतर संभाव्य कारणे नाकारण्यासाठी एमआरआय किंवा सीटी स्कॅन सारख्या इमेजिंग चाचण्यांचा समावेश असतो.
उपचार हे मूळ कारणावर अवलंबून असतात. त्यात औषधे (जसे की अँटी-व्हर्टिगो किंवा अँटी-नोजिया औषधे), फिजिकल थेरपी (संतुलन सुधारण्यासाठी विशिष्ट व्यायामांसह), कॅनालिथ रिपोझिशनिंग मॅन्युव्हर्स (उदा., सौम्य पॅरोक्सिस्मल पोझिशनल व्हर्टीगोसाठी एपली मॅन्युव्हर्स) आणि जीवनशैलीतील बदल यांचा समावेश असू शकतो.
बऱ्याच प्रकरणांमध्ये, योग्य उपचारांनी चक्कर येणे प्रभावीपणे व्यवस्थापित केले जाऊ शकते किंवा बरे देखील केले जाऊ शकते. तथापि, परिणाम मूळ कारण आणि वैयक्तिक घटकांवर अवलंबून असतो.
चक्कर येण्याचा कालावधी कारण आणि उपचारांच्या परिणामकारकतेनुसार बदलतो. काही भाग फक्त काही सेकंद किंवा मिनिटे टिकू शकतात, तर काही तास, दिवस किंवा त्याहून अधिक काळ टिकू शकतात.
चक्कर येणे हे सहसा जीवघेणे नसते, परंतु ते जीवनाच्या गुणवत्तेवर लक्षणीय परिणाम करू शकते आणि पडणे किंवा अपघात होण्याचा धोका वाढवू शकते, विशेषतः जर उपचार न केले तर.
प्रतिबंधात्मक धोरणे मूळ कारणावर अवलंबून असतात. काही प्रकरणांमध्ये, जीवनशैलीतील बदल (जसे की कॅफिन किंवा अल्कोहोल सारख्या ट्रिगर्स टाळणे) किंवा काही व्यायामांमुळे चक्कर येण्याची वारंवारता किंवा तीव्रता कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
जर तुम्हाला तीव्र किंवा वारंवार चक्कर येणे, चक्कर येणे आणि इतर चिंताजनक लक्षणे (जसे की दुहेरी दृष्टी, अस्पष्ट बोलणे किंवा अशक्तपणा) जाणवत असतील किंवा चक्कर येणे तुमच्या दैनंदिन कामांवर किंवा जीवनाच्या गुणवत्तेवर लक्षणीय परिणाम करत असेल तर तुम्ही वैद्यकीय मदत घ्यावी.
कधीही, कुठेही कॉन्टिनेन्टल हॉस्पिटल्सशी जोडलेले रहा.
आता अॅप डाउनलोड करा
जलद, स्मार्ट, कागदविरहित आरोग्यसेवेसाठी