ਗਠੀਏ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਗਠੀਏ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਜੈਨੇਟਿਕਸ: ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਗਠੀਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਏ ਅਤੇ ਐਨਕਾਈਲੋਜ਼ਿੰਗ ਸਪੌਂਡੀਲਾਈਟਿਸ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਜੈਨੇਟਿਕ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉੁਮਰ: ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗਠੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ, ਗਠੀਏ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੱਟ: ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਟਾਂ ਜਾਂ ਸਦਮੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਜਾਂ ਲਿਗਾਮੈਂਟ ਫਟਣਾ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਠੀਏ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਸਟੀਓਆਰਥਾਈਟਿਸ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ।
ਮੋਟਾਪਾ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਵਰਗੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਠੀਏ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲਾਗ: ਕੁਝ ਲਾਗਾਂ ਗਠੀਏ ਦੇ ਸੋਜਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਲਾਗ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਈਮ ਬਿਮਾਰੀ) ਅਤੇ ਵਾਇਰਲ ਲਾਗ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਬੀ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਸੀ) ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਠੀਏ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਵਿਕਾਰ: ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਗਠੀਏ ਵਿੱਚ, ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਆ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਗਠੀਏ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਸਾਈਨੋਵੀਅਮ (ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਪਰਤ) 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Metabolic disorders: ਗਾਊਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗੰਭੀਰ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਓਸਟੀਓਆਰਥਾਈਟਿਸ (OA) ਗਠੀਏ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਸਥੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੋੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ, ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। OA ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਲਚਕਤਾ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੱਛਣ:
ਓਸਟੀਓਆਰਥਾਈਟਿਸ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਇਮੇਜਿੰਗ ਅਧਿਐਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਸ-ਰੇ), ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਟੈਸਟਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਲਾਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣਾ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਗੈਰ-ਦਵਾਈਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਪਹੁੰਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਸਰਤ, ਸਰੀਰਕ ਥੈਰੇਪੀ, ਅਤੇ ਭਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਦਰਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਓਵਰ-ਦੀ-ਕਾਊਂਟਰ ਜਾਂ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਸੀਟਾਮਿਨੋਫ਼ਿਨ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਸਟੀਰੌਇਡਲ ਐਂਟੀ-ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਡਰੱਗਜ਼ (NSAIDs) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਰਟੀਕੋਸਟੀਰੋਇਡਜ਼ ਜਾਂ ਹਾਈਲੂਰੋਨਿਕ ਐਸਿਡ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਰਗੇ ਸਰਜੀਕਲ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਆ (RA) ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਜ, ਦਰਦ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਸਟੀਓਆਰਥਾਈਟਿਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, RA ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਪਰਤ (ਸਾਈਨੋਵੀਅਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਟੀਲੇਜ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਸਥਿਤੀ ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ, ਅੱਖਾਂ, ਫੇਫੜੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲੱਛਣ:
ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਏ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾਕਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ, ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਾਈਕਲਿਕ ਸਿਟਰੂਲਿਨੇਟਿਡ ਪੇਪਟਾਇਡ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼), ਅਤੇ ਇਮੇਜਿੰਗ ਅਧਿਐਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ) ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਦਵਾਈਆਂ:
ਸਰੀਰਕ ਉਪਚਾਰ:
ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ:
ਸਰਜਰੀ:
ਗਠੀਆ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਦ, ਸੋਜ, ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਏ (OA) ਅਤੇ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਏ (RA) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਠੀਆ, ਲੂਪਸ ਗਠੀਆ, ਅਤੇ ਸੋਰਾਇਟਿਕ ਗਠੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਲੱਛਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਕਸਰ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਕਠੋਰਤਾ, ਸੋਜ, ਲਾਲੀ, ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੀ ਘੱਟ ਸੀਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਠੀਏ ਅਕਸਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਗਠੀਆ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ (ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਆਮ), ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ, ਮੋਟਾਪਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪੇਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ, ਡਾਕਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਇਮੇਜਿੰਗ ਟੈਸਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਸ-ਰੇ ਜਾਂ ਐਮਆਰਆਈ), ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣਾ, ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ, ਸੋਜਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ), ਸਰੀਰਕ ਥੈਰੇਪੀ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਜਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗੰਭੀਰ ਗਠੀਆ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ, ਅਪੰਗਤਾ, ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ।
ਹੁਣੇ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਤੇਜ਼, ਚੁਸਤ, ਕਾਗਜ਼ ਰਹਿਤ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਲਈ