Calool xanuunka waa arrin caadi ah oo in badan oo naga mid ah ay la kulmaan mar ka mid ah nolosheena. Waxay noqon kartaa mid fiiqan, caajis ah, casiraad, ama bararan, darnaanta waxay u dhaxayn kartaa mid khafiif ah ilaa mid daran. Haddii ay tahay raaxo-darro marmar ah ama xanuun soo noqnoqda, fahamka sababaha, calaamadaha, iyo talooyinka ka hortagga ayaa kaa caawin kara inaad maareyso raaxo-darradan oo aad raadsato daaweyn habboon marka loo baahdo.
Sababaha Caadiga ah ee Calool Xanuunka
Calool xanuunka wuxuu ka dhalan karaa sababo kala duwan. Kuwani waxay la xiriiri karaan arrimaha dheefshiidka, caabuqa, ama xaaladaha kale ee caloosha. Waa kuwan qaar ka mid ah sababaha ugu badan:
Dheefshiidka: Calool xanuunka, sidoo kale loo yaqaan dyspepsia, waa mid ka mid ah sababaha ugu horreeya ee xanuunka caloosha. Waxay dhacdaa marka calooshu ay ku dhibtoonayso inay burburiso cuntada, taasoo keenta raaxo-darro, dibiro, iyo gaas. Cunista degdega ah, cunista xad dhaafka ah, ama cunista cuntooyinka basbaaska leh, dufanka leh, ama aashitada leh waxay kicin karaan dheefshiidka.
Gaaska iyo Dhiigbaxa: Qof kastaa wuxuu la kulmaa gaas iyo barar marmar, laakiin qaar, waxay noqon kartaa dhibaato joogto ah. Gaaska ayaa ku urura caloosha iyo mindhicirrada, taas oo keenta dareen buuxa ama cidhiidhi xagga caloosha. Cuntooyinka qaarkood, sida digirta, kaabajka, cabitaannada kaarboonaysan, iyo caanaha, ayaa gacan ka geysan kara soosaarka gaasta.
Gastritis: Gastritis waa bararka xuubka caloosha, badanaa waxaa keena caabuqa, isticmaalka khamriga ee xad-dhaafka ah, ama isticmaalka muddada dheer ee xanuunka fududeeya. Calaamadaha waxaa ka mid noqon kara calool xanuun fiiqan, lallabbo, iyo matag. Xaaladaha qaarkood, waxay u horseedi kartaa boogo haddii aan la daweyn.
Cudurka mindhicirka xanaaqa (IBS): IBS waa xanuunka caloosha iyo mindhicirka oo raaga kaas oo keena casiraad, dibiro, shuban, iyo calool istaag. Sababta saxda ah ma cadda, laakiin walbahaarka, cuntada, iyo bakteeriyada mindhicirka ayaa door ka ciyaari kara. IBS waxay u egtahay in ay kiciyaan cuntooyinka qaarkood iyo walbahaarka, taas oo keenta xanuun iyo raaxo la'aan joogto ah.
Boogaha caloosha: Boogaha waa nabaro furan oo ka soo baxa xuubka caloosha ama qaybta sare ee mindhicirka yar. Waxay keeni karaan xanuun gubasho ama xanuun caloosha ah, oo inta badan lagu nafiso cunista. Xanuunku wuu ka sii dari karaa marka calooshu madhan tahay. Boogaha sida caadiga ah waxaa keena caabuqyada bakteeriyada (H. pylori) ama isticmaalka muddada dheer ee daawooyinka qaarkood sida NSAIDs.
U dulqaadasho la'aanta cuntada: Dad badan ayaa la kulma calool xanuun ka dib markii ay cuneen cuntooyinka qaarkood sababtoo ah dulqaad la'aan ama xasaasiyad. Tusaale ahaan, dulqaad la'aanta lactose waxay keeni kartaa casiraad, shuban, iyo dibiro ka dib markaad cunto caanaha. Sidoo kale, dareenka gluten wuxuu u horseedi karaa calool xanuun iyo raaxo la'aan shakhsiyaadka qaba cudurka baruurta ama dareenka aan-celiac gluten.
Cudurka loo yaqaan 'appendicitis': Xanuunka loo yaqaan 'appendicitis' waa barar ku dhaca xubinta taranka, boorso yar oo ku taal dhinaca midig ee hoose ee caloosha. Xanuunku wuxuu caadi ahaan ka bilaabmaa agagaarka badhanka caloosha ka dibna wuxuu u dhaqaaqaa dhinaca midig ee hoose. Cudurka loo yaqaan 'appendicitis' waa xaalad degdeg ah oo caafimaad oo u baahan daaweyn degdeg ah, maadaama lifaaqu uu dillaaci karo haddii aan la daweyn.
Caabuqyada: Caabuqyada caloosha, oo ay badanaa keenaan bakteeriyada, fayrasyada, ama dulinnada, waxay keeni karaan xanuun, lallabbo, matag, iyo shuban. Caabuqyadani waxay ka iman karaan cunto ama biyo wasakhaysan waxayna badanaa keenaan xaalad loo yaqaan gastroenteritis. Caabuqa caloosha aad ayuu u dhib yar yahay, laakiin badi caabuqyada iskood ayay u xalliyaan dhowr maalmood gudahood.
Dhagaxa xameetida: Dhagaxa xameetidu waa kaydsad yar yar, oo engegan oo ku samaysma xameetida oo xannibi kara socodka xameetida. Haddii ay xannibaan xuubka xameetida, waxay ku keeni karaan xanuun fiiqan dhinaca midig ee sare ee caloosha. Xanuunkan ayaa sidoo kale laga yaabaa inuu u soo baxo dhabarka ama garabka. Dhagaxyada xameetidu waxay inta badan u baahan yihiin faragelin caafimaad ama qalliin haddii ay keenayaan xanuun soo noqnoqda.
calool: Calool-fadhigu wuxuu yimaadaa marka saxarada saxarada ay noqoto mid aan badnayn ama ay adagtahay in la dhaafo. Xaaladdan waxay keeni kartaa raaxo la'aan iyo calool xanuun, iyo sidoo kale xanuun inta lagu jiro saxarada ama ka dib. Daawooyinka qaarkood, fiber la'aanta cuntada, ama fuuq-baxa ayaa wax ka geysta calool-istaagga caadiga ah.
Astaamaha Lagu Daawado
Halka xanuunka caloosha fudud aanu inta badan ahayn wax laga werwero, waxaa jira calaamado gaar ah oo ay tahay in ay kor u qaadaan walaaca oo ay soo dajiyaan booqashada dhakhtarka:
- Xanuun daran, fiiqan, ama joogto ah
- Xanuun ka soo baxaya laabta, dhabarka, ama garbaha
- Lalabbo ama matag aan hoos u dhicin
- Miisaanka oo aan la garanayn
- Qandho ay weheliso calool xanuun
- Dhiig ku jira matag, saxaro, ama kaadi
- Dhibaato liqidda ama neefsashada
- Dibbiro joogto ah ama dareen buuxa
Haddii aad isku aragto mid ka mid ah calaamadahan, waa lama huraan inaad isla markiiba raadsato daryeel caafimaad, sababtoo ah waxay muujin karaan xaalad ka sii daran oo u baahan daaweyn.
Talooyin ka hortag ah oo loogu talagalay xanuunka caloosha
Xaalado badan oo xanuunka caloosha ah ayaa looga hortagi karaa isbeddel qaab nololeed oo fudud iyo caadooyin caafimaad leh. Halkan waxaa ah dhowr tabo oo lagu ilaalinayo habka dheefshiidkaaga:
Cun Cunyo Yaryar, Cunno Badan Halkii aad cuni lahayd cuntooyin waaweyn, isku day inaad cunto qaybo yaryar maalintii oo dhan. Tani waxay kaa caawinaysaa fududaynta dheefshiidka waxayna ka hortagtaa bararka iyo dheefshiidka.
Ka fogow Cuntooyinka Kiciya Cuntooyinka qaarkood waxay ka xanaajin karaan calooshaada ama waxay kuu horseedi karaan raaxo darro. Haddii aad aragto cuntooyin gaar ah oo xanuun keenaya, isku day inaad iska ilaaliso ama aad yarayso qaadashada. Kiciyeyaasha caadiga ah waxaa ka mid ah cuntooyinka basbaaska leh, kafeyn, cabitaannada kaarboonaysan, cuntooyinka dufanka leh, iyo caanaha.
Jooji Fuuqbax Cabitaanka biyo badan waxay kaa caawin karaan ka hortagga calool-istaagga waxayna kor u qaadaan dheefshiidka caafimaadka leh. Ujeedo ugu yaraan 8 koob oo biyo ah maalintii.
Maaree Cadaadiska Cadaadiska ayaa si weyn u saameyn kara habka dheef-shiidkaaga, taasoo u horseedda calool-xanuun iyo kacsanaanta IBS. Ku celceli farsamooyinka nasashada, sida fekerka, jimicsiga neefsashada qoto dheer, ama yoga, si aad u ilaaliso heerarka walbahaarka.
Jimicsi joogto ah Dhaqdhaqaaqa jireed wuxuu caawiyaa habeynta dhaqdhaqaaqa mindhicirka wuxuuna ka hortagaa calool-istaagga. Ujeedo ugu yaraan 30 daqiiqo jimicsi dhexdhexaad ah maalmaha usbuuca badankiisa.
Iska ilaali sigaarka iyo Khamriga badan Sigaarka iyo cabbitaanka aalkolada waxay ka xanaajin karaan xuubka calooshaada waxayna gacan ka geystaan xaaladaha sida gastritis iyo boogaha. Xaddidaadda caadooyinkan waxay yarayn kartaa halista calool xanuunka.
Ilaali Cunto dheeli tiran Cunista cunto isku dheeli tiran oo qani ku ah miraha, khudaarta, miraha oo dhan, iyo borotiinnada caatada ah waxay kor u qaadi kartaa dheefshiidka caafimaadka leh waxayna yaraynaysaa halista calool xanuunka.
Ugu Dambeyn
Calool xanuunka wuxuu ka iman karaa sababo kala duwan, oo u dhexeeya dheef-shiid kiimikaad iyo dulqaad la'aanta cuntada iyo xaalado aad halis u ah sida boogaha ama appendicitis. Waa muhiim inaad dhegaysato jidhkaaga oo aad raadsato daryeel caafimaad haddii xanuunku yahay mid daran, joogto ah, ama ay la socdaan calaamado kale oo khuseeya. Markaad qaadato qaab nololeed caafimaad leh, waxaad yarayn kartaa khatarta ah inaad ku dhacdo arrimaha caloosha oo aad wanaajiso caafimaadkaaga dheefshiidka guud.
Haddii aad la kulanto calool xanuun joogto ah ama daran, la tasho annaga dhakhtarka gastroenterologist ugu fiican Isbitaalada Qaaradaha.


