Xididdada xididdada dhiigga waa xaalad caafimaad oo halis ah oo dhacda marka xinjirowga dhiigga uu ku sameeyo gudaha xididka. Waxay ku dhici kartaa meel kasta oo jirka ka mid ah laakiin inta badan waxaa lagu arkaa lugaha. Xaaladdani waxay ka kooban tahay laba nooc oo waaweyn: xinjirowga dhiigga ee qoto dheer (DVT) iyo embolism pulmonary (PE). DVT waxa loola jeedaa samaynta xinjirowga dhiigga ee xididdada qoto dheer, sida caadiga ah lugaha ama miskaha. Haddii aan la daawayn, xinjirahani way jabi karaan oo waxay dhex maraan qulqulka dhiigga ilaa sambabada, taasoo keenta PE oo nafta halis gelin kara.
Haddii aad ka shakisan tahay adiga ama qof kale inaad isku aragto calaamadaha xinjirowga dhiigga, waa muhiim inaad raadsato daryeel caafimaad oo degdeg ah adigoo wacaya adeegyada degdegga ah ama la tashanaya dhakhaatiirta wadnaha ee ugu sareeya Hyderabad.
Sababaha keena xinjirowga dhiigga
Waxaa jira dhowr arrimood oo gacan ka geysan kara horumarinta xinjirowga xididka.
Joogsiga Socodka Dhiigga : Marka socodka dhiiggu hoos u dhaco ama uu istaago, waxay kordhisaa suurtagalnimada sameynta xinjirowga. Tani waxay dhici kartaa inta lagu jiro dhaqdhaqaaqa muddada dheer, sida duulimaadyada dhaadheer ama nasashada sariirta ka dib qalliinka.
Dhaawaca Endothelial : Dhaawac soo gaara xuubka gudaha ee xididka ayaa kicin kara habka xinjirowga. Dhaawacan waxaa sababi kara dhaawac, qalliin, barar, ama xaalado hoose sida vasculitis.
Xididdada dhiigga oo aad u sarreeya : Xaalado ama daawooyin gaar ah ayaa dhiigga ka dhigi kara mid u nugul xinjirowga. Tan waxaa ka mid noqon kara arrimo hidde ah (sida isbeddelka Factor V Leiden ama isbeddelka hidda-wadaha prothrombin), daaweynta hoormoonka (gaar ahaan ka hortagga uurka ee ay ku jirto estrogen ama daaweynta beddelka hoormoonka), uurka, kansarka, sigaarka, cayilka , iyo qaar ka mid ah cudurrada difaaca jirka.
Yaraanta Xididdada : Xaaladaha saameeya shaqada caadiga ah ee waalka xididdada dhiigga, sida xinjirowga xididka qoto dheer (DVT), yaraanta xididka ee daba-dheeraatay, ama xididdada dhiigga ee varicose, waxay kordhin karaan khatarta xinjirowga.
Kateetareynta : Ku dhejinta kateetar xididka ujeeddooyin caafimaad, sida daaweynta xididka ama ka saarista dhiigga, waxay dhaawici kartaa xuubka xididka waxayna kordhin kartaa khatarta sameynta xinjirowga.
Xanuunada Dhaxalka : Dadka qaar waxay dhaxli karaan xaalado kordhiya khatarta ah inay yeeshaan xinjiro dhiig, sida yaraanta antithrombin, yaraanta borotiinka C ama borotiinka S, ama dysfibrinogenemia.
Waxyaalaha halista ah ee xididada xididada xididada
Fahamka khataraha la xidhiidha xinjirowga xididada ayaa muhiim u ah labadaba xirfadlayaasha daryeelka caafimaadka iyo shakhsiyaadkaba.
Aqoonsiga calaamadaha xinjirowga xididada ayaa muhiim u ah ogaanshaha hore iyo daawaynta degdega ah.
BararSida caadiga ah waxay ku dhacdaa addimada ay saamaysay, sida lugta ama cududda. Waxa laga yaabaa inay dareento jilicsanaan ama diirran marka la taabto.
XanuunXanuun ama raaxo la'aan joogto ah, oo inta badan lagu tilmaamo casiraad ama xanuun, gaar ahaan aagga ay dhibaatadu saameysey.
CasaanMaqaarka ka sarreeya xididdada ay saamaysay waxa laga yaabaa inuu u ekaado casaan ama midab.
DiirimaadMeesha ay dhibaatadu saameysey waxaa laga yaabaa inay dareemaan ka diirimaad ka badan unugyada ku wareegsan.
Xididdada muuqda: Mararka qaarkood, waxaa laga yaabaa inaad ku aragto xididdo caan ah oogada sare ee maqaarka, gaar ahaan haddii xinjirtu u dhowdahay maqaarka.
Maqaarka oo isbedela: Midabka maqaarka ama boogaha ayaa laga yaabaa inay ku koraan xaalado daran, gaar ahaan lugaha hoose.
Dhibaato socodka: Haddii xinjirtu ay ku taal lugta, waxaa laga yaabaa inay xanuunto ama ay adkaato socodka.
Qiimaynta Caafimaadka: Dhakhtarku wuxuu ku bilaabi doonaa inuu sameeyo taariikh caafimaad oo faahfaahsan, oo ay ku jiraan wax kasta oo khatar ah oo ku yimaada xinjirowga dhiigga ee xididdada dhiigga sida qalliin dhawaan la sameeyay, dhaqdhaqaaq la'aan muddo dheer ah, isticmaalka daawooyinka ka hortagga uurka ee afka laga qaato, ama taariikh shaqsiyeed ama qoys oo ah xanuunnada xinjirowga. Waxay sidoo kale samayn doonaan baaritaan jireed, iyagoo raadinaya calaamado sida barar, casaan, diirimaad, iyo jilicsanaan ka timaadda aagga ay dhibaatadu saameysey.
Daraasadaha sawirka:
Ultrasound: Ultrasound Doppler inta badan waa habka sawir-qaadista ee safka hore ee loo isticmaalo in lagu ogaado xinjirowga xididka. Waxay ogaan kartaa joogitaanka xinjirowga dhiigga waxayna qiimeyn kartaa cabbirkooda iyo meesha ay joogaan.
Venography: Xaaladaha qaarkood, venography ayaa laga yaabaa in la sameeyo, halkaasoo dheeha ka soo horjeeda lagu duro xididka oo ay raacdo sawirka raajada si loo arko socodka dhiigga oo loo ogaado xannibaad kasta oo ay keento xinjirowga dhiigga.
Tijaabada Shaybaadhka:
Tijaabada D-dimer: Tijaabada dhiigani waxa ay cabbirtaa heerarka D-dimer, oo ah jajab borotiin ah oo ku jira dhiigga marka uu xinjiro dhiiggu dillaaco. Heerarka sare ee D-dimer ayaa laga yaabaa inay muujiyaan joogitaanka xinjirowga dhiigga, inkastoo aysan ahayn mid gaar ah xinjirowga xididka oo ay sare u qaadi karto xaalado kale.
Tijaabooyin kale oo Dhiig ah: Tijaabooyin dhiig oo dheeri ah ayaa laga yaabaa in la sameeyo si loo qiimeeyo shaqada xinjirowga dhiigga iyo in lagu ogaado cilladaha xinjirowga hoose.
Sawir-qaadista Laabta: Haddii laga shakiyo xinjirowga xididdada dhiigga, gaar ahaan marka uu jiro xinjirowga xididdada dhiigga ee qoto dheer (DVT), sawir-qaadista laabta (sida CT pulmonary angiogram) ayaa laga yaabaa in la sameeyo si loo hubiyo xinjirowga sambabada, oo ah dhibaato halis ah oo xinjirowga dhiiggu u safro sambabada.
Daawada Xiidmaha Ka Hortagga : Daaweynta aasaasiga ah ee xinjirowga dhiigga ee xididdada dhiigga waxaa ka mid ah daawooyinka xinjirowga dhiigga ka hortaga, oo badanaa loo yaqaan khafiifiyeyaasha dhiigga. Daawooyinkani waxay ka hortagaan xinjirowga dhiigga inuu sameysmo ama uu weynaado. Warfarin, heparin, iyo daawooyinka xinjirowga dhiigga ee tooska ah ee afka laga qaato ee cusub (DOACs) sida rivaroxaban, apixaban, dabigatran, iyo edoxaban ayaa badanaa la qoraa.
Daaweynta Bilowga ah iyo Daaweynta Muddada Dheer : Marka hore, bukaanadu waxay heli karaan heparin ama DOAC si loogu daaweeyo xinjirowga dhiigga oo degdeg ah, ka dibna waxaa loo gudbiyaa daawo xinjirowga dhiigga oo muddo dheer ah sida warfarin ama DOAC, iyadoo ku xiran sababta hoose iyo arrimaha bukaanka.
Muddada Daaweynta : Muddada daaweynta xinjirowga lidka ku ah waxay ku xiran tahay arrimo kala duwan, oo ay ku jiraan sababta xinjirowga, khatarta soo noqoshada, iyo astaamaha bukaanka gaarka ah. Waxay u dhaxayn kartaa dhowr bilood ilaa aan xadidnayn xaalado gaar ah.
Daaweynta Cadaadiska : Sharabaadyada cadaadiska ama duubka ayaa lagu talin karaa si loo yareeyo bararka loona hortago dhibaatooyinka sida cilladda post-thrombotic syndrome.
Daaweynta Xididdada Dhiigga : Xaaladaha qaarkood, gaar ahaan marka dhiiggu ku jiro dhiig-xinjirowga daran ama ballaaran, daaweynta dhiig-xinjirowga dhiigga waxaa loo tixgelin karaa inay si dhakhso ah u milmayso xinjirowga. Daaweyntani waxay leedahay khatar sare oo dhiig-bax ah waxaana badanaa loo qoondeeyay xaalado gaar ah.
Tallaabooyinka Ka-hortagga ah ee xididdada xididdada dhiigga
Tallaabooyinka ka hortagga xinjirowga dhiigga waxay ujeeddadoodu tahay in la yareeyo khatarta xinjirowga. Waa kuwan qodobbada muhiimka ah:
Firfircoonow : Dhaqdhaqaaqa jirka ee joogtada ah wuxuu kaa caawinayaa in dhiiggu si habsami leh ugu socdo xididdadaada. Jimicsiyada fudud sida socodka, orodka, ama baaskiil wadista ayaa kaa caawin kara ka hortagga dhiiggu inuu isku ururo oo uu xinjiroobo.
Fuuq-baxa : Fuuq-baxa wuxuu dhiigga ka dhigi karaa mid qaro weyn oo u badan inuu xinjiroobo. Cab biyo badan maalintii oo dhan si aad dhiiggaaga si habsami leh ugu socoto.
Ka fogow Dhaqaaq la'aanta Dheer : Fadhiga ama jiifsiga muddada dheer waxay kordhin kartaa khatarta DVT, gaar ahaan inta lagu jiro duulimaadyada dheer ama safarrada baabuurta. Haddii aad u baahan tahay inaad fadhiisato muddo dheer, isku day inaad nasasho joogto ah qaadato si aad lugahaaga u fidiso oo aad u dhaqdhaqaaqdo.
Sharaabadaha Cadaadiska : Sharaabadahan gaarka ah waxay bixiyaan cadaadis heer sare ah, taasoo la micno ah inay aad ugu adag yihiin canqowga oo ay dabacsan yihiin kubka. Waxay kaa caawinayaan hagaajinta socodka dhiigga ee lugahaaga waxayna yareyn karaan khatarta DVT , gaar ahaan kuwa khatarta sare ugu jira qalliinka ama dhaqdhaqaaq la'aanta awgeed.
Jooji Sigaar Cabista : Sigaar cabiddu waxay dhaawacdaa xididdada dhiiggaaga waxayna kordhisaa khatarta xinjirowga dhiigga. Joojinta sigaarku ma aha oo kaliya inay yareyso khatarta xinjirowga dhiigga ee xididdada dhiigga laakiin waxay sidoo kale leedahay faa'iidooyin caafimaad oo badan.
Samee & Ha samayn
Marka ay timaaddo xinjirowga xididka, ogaanshaha waxa la sameeyo iyo waxa aan la samayn ayaa muhiim u ah ka hortagga dhibaatooyinka iyo kor u qaadista soo kabashada. Markaad raacdo tilmaamahan, waxaad qaadi kartaa tillaabooyin firfircoon si aad u maareyso xaaladdan si wax ku ool ah.
Samee
Ha sameyn
Fir fircooni ha ahaato: Dhaqdhaqaaqa jireed ee joogtada ah wuxuu caawiyaa wanaajinta wareegga dhiigga, yareynta halista xinjirowga dhiigga. Ku dar dhaqdhaqaaqyada sida socodka ama dabaasha hawl maalmeedkaaga.
Ha fadhiisan hana istaagin muddo dheer: Fadhiga ama istaagida hal boos muddo dheer waxay carqaladayn kartaa socodka dhiigga waxayna kordhisaa halista xinjirowga. Si joogto ah u naso haddii aad haysato shaqo fadhiid ah ama aad hesho siyaabo aad kor ugu qaaddo lugahaaga markaad istaagto muddo dheer.
Samee miisaan caafimaad leh: Miisaanka xad-dhaafka ah wuxuu saarayaa cadaadis dheeraad ah xididdadaada wuxuuna kordhiyaa suurtagalnimada inuu ku dhaco xinjirowga dhiigga. Ujeedo cunto dheeli tiran oo samee jimicsi joogto ah si aad u gaadho una ilaaliso miisaan caafimaad leh.
Sigaar ha cabbin: Sigaar cabbiddu waxay dhaawacdaa xididdada dhiigga, taasoo ka dhigaysa inay aad ugu nugul yihiin inay xinjiroolaan. Joojinta sigaar cabista kaliya ma dhimayso halista xidid dhiig-xinjireedka laakiin sidoo kale waxay wanaajisaa caafimaadka guud ee wadnaha iyo xididdada dhiigga.
Xiro sharabaadada isku-buufinta: sharabaadadan khaaska ah waxay ku siinayaan cadaadis khafiif ah lugahaaga, caawinta socodka dhiiga kana hortagaya samaynta xinjirowga. La tasho xirfadlahaaga daryeelka caafimaadka si aad u go'aamiso haddii sharabaadyada isku-buuqa ay kugu habboon yihiin.
Ha illoobin calaamadaha: Haddii aad la kulanto calaamadaha sida bararka, xanuunka, diirimaadka, ama casaanka lugahaaga, u raadi daryeel caafimaad isla markiiba sababtoo ah waxay noqon karaan calaamadaha xididada xididada.
Joog fuuq-bax: Cabbitaanka xaddi biyo ah oo kugu filan waxay kaa caawinaysaa in dhiigaagu khafiifiyo oo uu u nuglaado xinjirowga. Ujeedo ugu yaraan 8 koob oo biyo ah maalintii ilaa uu si kale kula taliyo dhakhtarkaagu.
Ha ka boodin daawada ama qorshooyinka daawaynta: Haddii daawooyinka loo qoro sida kuwa xinjirowga lidka ku ah ama kuwa dhiigga khafiifiya, waa lama huraan in loo qaato sida lagu faray. Raac talooyinka xirfadlahaaga daryeelka caafimaadka ee ku saabsan qorshooyinka daawaynta oo ka qayb gal baaritaanno joogto ah.
Haddii aad ka shakisan tahay adiga ama qof kale inaad isku aragto calaamadaha xinjirowga dhiigga, waa muhiim inaad raadsato daryeel caafimaad oo degdeg ah adigoo wacaya adeegyada degdegga ah ama la tashanaya Cisbitaalka Wadnaha ugu Fiican Hyderabad.
Waxaa jira dhowr arrimood oo gacan ka geysan kara horumarinta xinjirowga xididka. Mid ka mid ah sababaha asaasiga ah waa dhaqdhaqaaq la'aan daba dheeraatay ama hoos u dhaca socodka dhiigga ee xididdada. Tani waxay ku dhici kartaa wakhti dheer oo la fadhiisto ama la jiifsado, sida inta lagu jiro duulimaadyada dheer ama sariirta nasashada ka dib qaliinka.
Mid ka mid ah arrimaha muhiimka ah ee halista u ah xinjirowga xididka waa dhaqdhaqaaq la'aan. Waqti dheer oo fadhi ama nasasho sariireed ah waxay horseedi kartaa in dhiiga xididada ku ururo, taasoo kordhinaysa suurtogalnimada xinjirowga. Tani waxay si gaar ah u khusaysaa shakhsiyaadka dhawaan qaliinka lagu sameeyay ama ku jira duulimaadyada fog-fog.
Mid ka mid ah calaamadaha caadiga ah ee xinjirowga xididka waa bararka aagga ay dhibaatadu saameysey. Tani waxay ku dhici kartaa lugta, cududda, ama qaybaha kale ee jirka ee ay xinjirtu ka sameysan tahay. Bararka waxaa laga yaabaa inuu la socdo xanuun ama jilicsanaan, taasoo ka dhigaysa mid aan raaxo lahayn in la dhaqaaqo ama cadaadis saaro addinka ay saameysay.
Mid ka mid ah siyaabaha ugu waxtarka badan ee looga hortago xinjirowga xididdada dhiigga waa iyada oo la beddelo qaab nololeedka. Dhaqdhaqaaqa jireed ee joogtada ah ayaa door muhiim ah ka ciyaara horumarinta wareegga dhiigga ee caafimaadka leh iyo ka hortagga sameynta xinjirowga. Ka qayb qaadashada jimicsiyada sida socodka, orodka, ama dabaasha waxay kaa caawin karaan in dhiiggu si habsami leh ugu socdo xididada.