Embolism ya mapafu ni hali mbaya ya kiafya ambayo hutokea wakati kuganda kwa damu, kwa kawaida hutoka kwenye miguu, husafiri hadi kwenye mapafu na kuziba ateri moja au zaidi ya mapafu.
Kuna mambo kadhaa ambayo yanaweza kuchangia maendeleo ya embolism ya pulmona.
Thrombosis ya mshipa wa kina (DVT) : Viungo vingi vya mapafu husababishwa na kuganda kwa damu kwenye mishipa ya ndani ya miguu au, mara chache sana, kwenye mikono au fupanyonga. Kuganda huku kunaweza kuvunjika na kusafiri kupitia mfumo wa damu hadi kwenye mapafu, na kusababisha kuziba.
Kutoweza Kusogea : Vipindi virefu vya kutoweza kusogea, kama vile wakati wa safari ndefu za ndege, kupumzika kitandani baada ya upasuaji, au kukaa kwa muda mrefu, vinaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu kwenye mishipa.
Upasuaji : Upasuaji fulani, hasa ule unaohusisha fupanyonga, tumbo, nyonga, au miguu, unaweza kuongeza hatari ya kupata damu iliyoganda ambayo inaweza kusababisha PE.
Kiwewe : Jeraha kwenye mshipa, kama vile mfupa uliovunjika au jeraha kubwa la misuli, linaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu.
Hali za kimatibabu : Hali na matatizo fulani ya kimatibabu yanaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu na PE, ikiwa ni pamoja na saratani, ugonjwa wa moyo, kiharusi, na magonjwa ya kinga mwilini.
Ujauzito na kujifungua : Ujauzito na kujifungua huongeza hatari ya kuganda kwa damu kutokana na mabadiliko ya homoni, shinikizo lililoongezeka kwenye mishipa kwenye pelvisi, na uhamaji mdogo.
Tiba ya homoni na vidonge vya kudhibiti uzazi : Dawa zenye estrojeni, kama vile tiba mbadala ya homoni na vidonge vya kudhibiti uzazi , zinaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu.
Vipengele vya Kijeni : Matatizo ya kuganda kwa damu yaliyorithiwa, kama vile mabadiliko ya kipengele V Leiden na mabadiliko ya jeni la prothrombin, yanaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu na PE.
Sababu za Hatari za Embolism ya Pulmonary
Hapa kuna sababu za kawaida za hatari kwa embolism ya mapafu:
Maisha ya kukaa tu : Kutofanya mazoezi kwa muda mrefu kunaweza kuongeza hatari ya damu kuganda kwenye miguu, ambayo inaweza kusafiri hadi kwenye mapafu.
Upasuaji : Upasuaji mkubwa, hasa upasuaji wa mifupa kama vile upasuaji wa kubadilisha nyonga au goti, unaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu.
Kutoweza kuhama kwa muda mrefu : Vipindi virefu vya kutoweza kuhama, kama vile wakati wa safari ndefu za ndege au kupumzika kitandani, vinaweza kusababisha kuganda kwa damu.
Unene Uzito : Kuwa na uzito kupita kiasi au unene kupita kiasi kunaweza kuongeza hatari ya kuganda kwa damu.
Uvutaji Sigara : Uvutaji Sigara huharibu mishipa ya damu na huongeza hatari ya kuganda kwa damu.
Ujauzito : Ujauzito huongeza shinikizo kwenye mishipa kwenye pelvisi na miguu, na kuongeza hatari ya kuganda kwa damu.
Historia ya familia : Historia ya familia ya kuganda kwa damu au matatizo ya kuganda kwa damu inaweza kuongeza uwezekano wa mtu kupata ugonjwa huo.
Dalili za embolism ya Pulmonary
Dalili zinaweza kutofautiana kulingana na saizi ya donge na kiwango cha kuziba kwa ateri, lakini dalili na dalili za kawaida ni pamoja na:
Upungufu wa pumzi: Hii mara nyingi hutokea ghafla na inaweza kutokea hata wakati wa kupumzika. Inaweza kuanzia kidogo hadi kali, na inaweza kuwa mbaya zaidi kwa kufanya mazoezi.
Maumivu ya kifua: Maumivu yanaweza kuhisi kama hisia kali na ya kuchomwa, hasa wakati wa kupumua kwa undani, kukohoa, au kuinama. Inaweza pia kuelezewa kama maumivu au shinikizo hafifu kifuani.
Kikohozi: Hiki kinaweza kuwa kikavu au kutoa makohozi yenye damu. Kukohoa damu hujulikana kama hemoptysis.
Mapigo ya moyo ya haraka (tachycardia): Moyo unaweza kupiga kwa kasi zaidi kuliko kawaida unapojaribu kufidia kupungua kwa mtiririko wa damu kwenye mapafu.
Kuhisi kizunguzungu au kupoteza fahamu: Hii inaweza kusababishwa na kupungua kwa viwango vya oksijeni kwenye damu.
Kuzimia (kushindwa kuelewa): Katika hali mbaya, kupungua kwa mtiririko wa damu kwenda kwenye ubongo kunaweza kusababisha kupoteza fahamu.
Wasiwasi au wasiwasi: Hisia ya kifo au wasiwasi unaokuja inaweza kutokea, hasa kutokana na upungufu mkubwa wa pumzi au maumivu ya kifua.
Kupumua kwa Mapigo ya Moyo: Hii inaweza kutokea kutokana na mtiririko mdogo wa hewa kwenye mapafu.
Uvimbe au maumivu ya mguu: Hii ni dalili ya kawaida ya thrombosis ya mshipa wa kina (DVT), ambayo mara nyingi hutangulia embolism ya mapafu. Hata hivyo, si kila mtu mwenye PE hupata dalili za DVT.
Je, unahitaji Kuteuliwa?
Utambuzi wa embolism ya Pulmonary
Utambuzi sahihi na kwa wakati wa embolism ya mapafu ni muhimu kwa usimamizi na matibabu madhubuti.
Historia ya matibabu: Daktari atakuuliza kuhusu historia yako ya matibabu, ikiwa ni pamoja na sababu zozote za hatari ya kuganda kwa damu kama vile upasuaji wa hivi karibuni, kutoweza kusonga kwa muda mrefu, historia ya kuganda kwa damu hapo awali, au matumizi ya dawa za homoni kama vile vidonge vya uzazi wa mpango.
Uchunguzi wa kimwili : Hii inaweza kuonyesha dalili kama vile kupumua kwa kasi, mapigo ya moyo ya haraka, shinikizo la chini la damu, au uvimbe kwenye miguu.
Angiografia ya mapafu ya CT (CTPA): Huu ndio kipimo cha kawaida cha upigaji picha kinachotumika kugundua PE. Huhusisha kuingiza rangi ya utofautishaji kwenye mshipa na kisha kuchukua vipimo vya CT vya mishipa ya damu kwenye mapafu ili kutafuta vizuizi vinavyosababishwa na kuganda kwa damu.
Kipimo cha uingizaji hewa-upitishaji (V/Q) : Katika hali ambapo upigaji picha wa CT hauwezekani (k.m., kutokana na mzio wa rangi tofauti au matatizo ya figo), kipimo cha V/Q kinaweza kutumika. Kipimo hiki kinahusisha kuingiza dutu yenye mionzi kwenye mshipa na kisha kupiga picha za mtiririko wa hewa (upitishaji hewa) na mtiririko wa damu (upitishaji) kwenye mapafu.
Kipimo cha D-dimer: Kipimo hiki cha damu hupima kiwango cha D-dimer, dutu inayotolewa wakati damu inapoganda. Viwango vya juu vya D-dimer vinaweza kuonyesha uwepo wa vipande vya damu, lakini si maalum kwa PE na vinaweza kuongezeka katika hali zingine pia.
Uchambuzi wa gesi ya damu ya ateri (ABG): Kipimo hiki kinaweza kufanywa ili kutathmini viwango vya oksijeni na dioksidi kaboni kwenye damu na kutathmini utendaji kazi wa mapafu.
ECG (electrocardiogram): Hii inaweza kufanywa ili kuangalia kasoro katika midundo ya moyo au dalili za mkazo kwenye moyo kutokana na PE.
Echocardiogram: Kipimo hiki hutumia mawimbi ya sauti kuunda picha za moyo na kinaweza kufanywa ili kutathmini utendaji kazi wa moyo na kugundua dalili zozote za mkazo au uharibifu unaosababishwa na PE.
Matibabu ya embolism ya mapafu
Matibabu ya embolism ya mapafu (PE) kwa kawaida hutegemea ukali wa hali hiyo na afya ya jumla ya mgonjwa. Huu hapa muhtasari:
Dawa za Kuzuia Kuganda kwa Damu : Hizi kwa kawaida huwa matibabu ya mstari wa kwanza kwa PE. Huzuia kuganda kwa damu mpya na kuzuia kuganda kwa damu zilizopo kuongezeka. Dawa za kuzuia kuganda kwa damu zinazotumika sana ni pamoja na heparin (kawaida hutolewa mwanzoni kwa sindano) na dawa za kuzuia kuganda kwa damu kwa mdomo kama warfarin, rivaroxaban, apixaban, dabigatran, au edoxaban. Chaguo la dawa za kuzuia kuganda kwa damu hutegemea mambo mbalimbali kama vile utendaji kazi wa figo za mgonjwa, utendaji kazi wa ini, na dawa zingine anazoweza kutumia.
Tiba ya Thrombolytic : Katika visa vikali vya PE, ambapo kuna damu nyingi iliyoganda na kusababisha kizuizi kikubwa, tiba ya thrombolytic inaweza kuzingatiwa. Dawa hizi, kama vile alteplase au tenecteplase, husaidia kuyeyusha damu iliyoganda haraka. Hata hivyo, zina hatari kubwa ya matatizo ya kutokwa na damu na kwa kawaida huhifadhiwa kwa wagonjwa walio na kutotulia kwa damu au PE kubwa.
Embolectomy : Katika hali nadra ambapo kuna damu kubwa inayohatarisha maisha ambayo haijibu dawa, au ikiwa mgonjwa hawezi kupokea tiba ya thrombolytic kutokana na vikwazo, kuondolewa kwa damu iliyoganda (embolectomy) kwa upasuaji kunaweza kuwa muhimu. Utaratibu huu unahusisha kuondoa damu iliyoganda kutoka kwenye mishipa ya mapafu.
Kichujio cha Vena Cava (IVC) cha Chini : Kwa wagonjwa ambao hawawezi kutumia dawa za kuzuia kuganda kwa damu kutokana na hatari ya kutokwa na damu au wale wanaopata kuganda kwa damu mara kwa mara licha ya kuzuia kuganda kwa damu, kichujio cha IVC kinaweza kupandikizwa. Kifaa hiki hukamata kuganda kwa damu kabla ya kufika kwenye mapafu, na kuzuia embolism ya mapafu.
Huduma ya Usaidizi : Wagonjwa wenye PE wanaweza kuhitaji hatua za usaidizi kama vile tiba ya oksijeni ili kudumisha viwango vya kutosha vya oksijeni katika damu. Katika hali mbaya, uingizaji hewa wa mitambo unaweza kuhitajika. Dawa za kupunguza maumivu zinaweza pia kuagizwa ikiwa mgonjwa atapata maumivu ya kifua.
Hatua za Kuzuia kwa Embolism ya Mapafu
Hatua za kuzuia kwa embolism ya pulmona, hali ambapo damu huzuia ateri kwenye mapafu, inaweza kujumuisha:
Mazoezi ya Kawaida : Kushiriki katika shughuli za kimwili husaidia kudumisha mzunguko mzuri wa damu na kupunguza hatari ya kuganda kwa damu.
Kuepuka Kutoweza Kusogea kwa Muda Mrefu : Iwe ni wakati wa safari ndefu za ndege, safari za gari, au vipindi vya kupumzika kitandani, jaribu kuzunguka-zunguka mara kwa mara ili kuzuia damu isiunganishwe na kuganda.
Lishe Bora : Kula lishe bora yenye mafuta kidogo yaliyoshiba na yenye matunda, mboga mboga, na nafaka nzima kunaweza kusaidia kudumisha afya ya moyo na mishipa kwa ujumla.
Unyevu : Kudumisha unyevu wa kutosha hupunguza damu, na kuifanya iwe na uwezekano mdogo wa kuganda. Hata hivyo, wale walio na hali fulani za kiafya wanapaswa kushauriana na daktari kuhusu mahitaji yao maalum ya ulaji wa maji.
Kudumisha Uzito Unaofaa : Unene uliopitiliza huongeza hatari ya kupata damu kuganda, kwa hivyo kudumisha uzito unaofaa kupitia lishe na mazoezi ni muhimu.
Kuepuka Kuvuta Sigara : Uvutaji sigara huharibu mishipa ya damu na huongeza hatari ya kuganda kwa damu. Kuacha kuvuta sigara hupunguza hatari hii.
Fanya na Usifanye
Linapokuja suala la embolism ya mapafu, kujua la kufanya na kutofanya kunaweza kuwa muhimu katika kuhakikisha matokeo bora zaidi kwa wagonjwa. Kwa kufuata miongozo hii, watu binafsi wanaweza kuchukua hatua madhubuti ili kuzuia na kudhibiti hali hii inayoweza kuhatarisha maisha.
Fanya
Je!
Tafuta matibabu ya haraka ikiwa unashuku PE.
Usipuuze dalili kama vile kupumua kwa ghafla, maumivu ya kifua, au mapigo ya haraka ya moyo.
Fuata mpango wa matibabu wa mtoa huduma wako wa afya, ambao unaweza kujumuisha dawa za kupunguza damu au dawa zingine.
Usiache kutumia dawa ulizoandikiwa bila kushauriana na mtoa huduma wako wa afya.
Pumzika sana na uepuke shughuli nyingi za kimwili hadi mtoa huduma wako wa afya akupe mwanga wa kijani.
Usijihusishe na shughuli ambazo zinaweza kuongeza hatari yako ya kuumia, ambayo inaweza kuzidisha PE.
Tumia soksi za mgandamizo kama inavyopendekezwa na mtoa huduma wako wa afya ili kuzuia thrombosis ya mshipa wa kina (DVT).
Usikae au kusimama kwa muda mrefu bila mapumziko, haswa wakati wa safari ndefu, ili kupunguza hatari ya DVT.
Kaa na unyevu, ambayo inaweza kusaidia kuzuia malezi ya damu.
Usivute sigara au kutumia bidhaa za nikotini, kwani zinaweza kuongeza hatari yako ya kuganda kwa damu.
Dumisha lishe bora na uzito, kwani unene unaweza kuwa sababu ya hatari kwa PE.
Usiruke miadi ya kufuatilia na mtoa huduma wako wa afya.
Fuata mtoa huduma wako wa afya kwa uchunguzi wa mara kwa mara na ufuatiliaji wa hali yako.
Usipuuze mabadiliko ya mtindo wa maisha na mapendekezo kutoka kwa mtoa huduma wako wa afya, kama vile marekebisho ya lishe au mazoezi ya mara kwa mara.
Jihadharini na ishara na dalili za PE ya kawaida na ripoti mara moja kwa mtoa huduma wako wa afya.
Usipuuze dalili za kutokwa na damu au michubuko isiyo ya kawaida, ambayo inaweza kuwa athari za dawa za kupunguza damu.
Fikiria vikundi vya usaidizi au ushauri ikiwa unapata wasiwasi au unyogovu unaohusiana na PE yako.
Usidharau umuhimu wa ustawi wa kihisia katika kupona kwako.
Dalili za kawaida za PE ni pamoja na maumivu ya ghafla ya kifua, upungufu wa kupumua, kasi ya moyo, kukohoa damu (hemoptysis), na katika hali mbaya, kupoteza fahamu.
Sababu za hatari kwa PE ni pamoja na historia ya thrombosis ya mshipa wa kina (DVT), upasuaji wa hivi karibuni, kutosonga kwa muda mrefu, hali fulani za matibabu (kama saratani na matatizo ya kurithi ya kuganda kwa damu), ujauzito, matumizi ya vidhibiti mimba vya homoni, na kuvuta sigara.
PE hutambuliwa kupitia mchanganyiko wa tathmini ya kimatibabu, vipimo vya picha, na vipimo vya damu. Vipimo vya kawaida vinavyotumika kutambua ugonjwa huo ni pamoja na CT pulmonary angiography (CTPA), uchunguzi wa uingizaji hewa (V/Q) na vipimo vya damu kama vile D-dimer.
Lengo kuu la matibabu ni kuzuia donge la damu kukua na kusababisha matatizo zaidi. Matibabu mara nyingi huhusisha dawa za kupunguza damu damu (anticoagulant) kama vile heparini na warfarin. Katika baadhi ya matukio, taratibu za uvamizi zaidi kama vile matibabu ya thrombolytic au upasuaji zinaweza kuwa muhimu ili kuondoa au kufuta donge.
Muda wa matibabu ya damu nyembamba hutofautiana kulingana na hali ya mtu binafsi. Kwa kawaida, matibabu hudumu kwa angalau miezi mitatu hadi sita, lakini inaweza kuwa ndefu, hasa ikiwa kuna sababu za hatari au vifungo vya mara kwa mara.
Hatua za kuzuia ni pamoja na kudumisha mtindo wa maisha wenye afya, kukaa hai, kuepuka kutosonga kwa muda mrefu (hasa wakati wa safari ndefu), na kutumia soksi za kubana inapopendekezwa. Kwa watu walio katika hatari kubwa, dawa za anticoagulant zinaweza kuagizwa kwa ajili ya kuzuia.
PE inaweza kusababisha matatizo ya muda mrefu, kama vile shinikizo la damu ya mapafu, ambayo ni shinikizo la damu katika mishipa ya mapafu. Hii inaweza kusababisha upungufu wa pumzi na kupunguza uvumilivu wa mazoezi. Matibabu sahihi na ufuatiliaji ni muhimu ili kuzuia matatizo haya.
Ukipata dalili kama vile maumivu ya ghafla ya kifua, upungufu wa kupumua, au kukohoa damu, tafuta matibabu mara moja. Utambuzi wa mapema na matibabu ni muhimu kwa matokeo bora.
.webp)
040 6700 0000 
040 6700 0111
Daktari
Dalili & Umaalumu